Artykuł został oznaczony jako Artykuł na Medal.
d9hIi9fq.png
Matka, podstawowe słowo w każdym języku świata. Nie inaczej jest z językami wirtualnymi. Łatwo więc będzie się domyślić co oznaczają słowa: moire, mier, maher, meiro, meggio, mieza, szczególnie gdy poznamy ich wartość fonetyczną: /mwar/, /mjer/, /maxer/, /mejro/, /medʒio/, /mjɛza/. Oczywiście każde z tych słów oznacza matka. Co jeszcze łączy te słowa? Pochodzą one z jednej grupy językowej, mianowicie z grupy języków baridajskich, która wchodzi w skład rodziny języków wirtuazjatyckich.

Język prawirtuazjatycki(proto-wirtuazjatycki) to wspólny przodek wszystkich języków wirtuazjatyckich, które rekonstruowany jest za pomocą metody porównawczej, analogicznie do realnego języka praindoeuropejskiego. Przypuszcza się, że wspólnota ludzka, która posługiwała się tym językiem żyła ok. 4000-3000 p.n.e.

Języki wirtuazjatyckie dzielą się na 9 grup językowych(podrodzin), jedną z nich jest właśnie grupa baridajska i na niej chciałbym skupić swoją uwagę w tym artykule. Język prabaridajski(proto-baridajski) rozwinął się pod koniec II tysiąclecia p.n.e. W późniejszym okresie wyłoniły się języki idarski i solski(obydwa bardzo słabo udokumentowane, jednak stanowią ważne podmioty przy rekonstrukcji prabaridajskiego) oraz archaiczny język baridajski, język dobrze udokumentowany co związane jest z powstaniem Republiki Baridajskiej w V wieku p.n.e. oraz jej administracją. Na przełomie I i II wieku p.n.e. archaiczny baridajski przeszedł w formę klasyczną, która utrzymała się do najazdów i upadku Republiki Baridajskiej w II w. W związku z upadkiem administracji i elit państwowych, język baridajski rozwijał się w formach ludowych. Właśnie z tej formy ludowej wywodzą się trzy zespoły językowe, są to języki zachodniobaridajskie(najlepiej zachowane i udokumentowane), wschodniobaridajskie i południowobaridajskie, które tworzą podrodzinę języków wedleńskich(nazwa od morza wedleńskiego).

fZrZ3H9m.png

W językach zachodniobaridajskich można wyodrębnić dwie grupy, grupę północną z językiem elijskim oraz językiem dahrimskim, do drugiej grupy natomiast zaliczamy język nawijski oraz andurski. Wszystkie te języki zostały udokumentowane już w VI w. kiedy to odradzała się państwowość na ziemiach baridajskich. Jedynym językiem używanym dzisiaj powszechnie jest elijski, który jest nazywany również baridajskim, jednak należy go rozróżniać od baridajskiego archaicznego i klasycznego, stąd dalej będę używał formy język elijski. Pozostałe języki z tej grupy były w użyciu do przełomu XIX i XX wieku, języki zostały wyparte poprzez język elijski, który już wcześniej był językiem urzędowym oraz używanym przez elity, gwoździem do trumny tych języków była ustawa z XIX w., która wymusiła wprowadzenie języka elijskiego w urzędach, wojsku oraz szkolnictwie w miejsce języków lokalnych.

Z ludowej formy języka baridajskiego wyodrębniły się również języki wschodniobaridajskie, z którego znany jest tylko elfidzki, oraz języki południowe, z którego znany jest jedynie język raski. Obydwa języki są nadal językami żywymi.

Tyle wstępu teoretycznego, pora przejść do analizy językowej słowa matka w językach baridajskich. Zaznaczyć jeszcze należy, że niektóre spółgłoski, wzorując się na rekonstrukcji języka praindoeuropejskiego, postanowiłem zapisywać w prawirtuazjatyckim jako h1, h2, h3, h4. Jednak tę kwestię rozwinę w odrębnym artykule, na potrzeby tego artykułu zaznaczę jedynie, że h1 w tym wypadku oznacza /ʔ/.

Bazując na udokumentowanych językach wirtuazjatyckich udało mi się zrekonstruować rdzeń wyrazu jako h1 do którego został „przyczepiony” zrostek ģer lub ģr, oznaczający osobę spokrewnioną, członka rodziny. Cały wyraz matka brzmi więc h1māģer lub h1māģr. Z tego wyrazu w prabaridajskim wyłoniło się słowo mēgor.

W archaicznej formie języka baridajskiego nadal pojawiała się forma mēgor, natomiast w językach idarskim i solskim, odpowiednio megor oraz migur. W klasycznym baridajskim pojawiła się forma mēgur. W dialekcie północnym języka klasycznego, które czasami uznawany jest za odrębny język, pojawiła się forma miger. Forma ludowa nie odbiegała mocno od formy klasycznej, długa samogłoska ē przeszła w krótkie e, natomiast samogłoska tylna przymknięta u przeszła w prawie przymknięte ʊ. Z ludowej formy megʊr wyłoniły się trzy nowe, które dały początek językom zachodnim, wschodnim i południowym. Odpowiednio megor dla języków zachodnich, megʊr dla wschodnich oraz mɛgor dla południowych.
xsb42F5T.png
0an2rIgz.png
Języki staroelijski, staronawijski, staroandurski i starodahrimski wyodrębniły się w VI wieku naszej ery, w okresie wojen małych państewek o dominację na ziemiach baridajskich. Zapisywane były one alfabetem łacińskim, co związane było z akcjami misyjnymi rotryjskich mnichów na tych terenach, wcześniej język klasyczny i archaiczny był zapisywany pismem baridajskim. W okresie XIV-XV wieku można wyodrębnić formy wczesnonowożytne lub średnie(np. średnioandurski), natomiast w XVIII wieku formy nowożytne, które do początków XX wieku zanikły(poza elijskim). Poniżej przedstawię porównanie tych form, zapis słów pojawi się w formie łacińskiej oraz w alfabecie fonetycznym zamieszczonym w nawiasach.
3Hjj6G6y.png

Elijski – star. meigre /mejgrə/ - śred. moigre /mwegrə/ - now. moire /mwarə/ - współ. moire /mwar/

Dahrimski – star. megro /megro/ - śred. meihro /mejxro/ - now. meihro /mejro/

Nawijski – star. miere /mjerə/ - śred. miere /mjerə/ - now. mier /mjer/

Andurski – star. mager /mæger/ - śred. maher /mæxer/ - now. mæher /maxer/

Przedstawiciel języków wschodnich, język elfidzki ze względu na swoją izolację, populacja używająca tego języka żyje na terenie górzystym, ma bardzo małą ilość słów pochodzenia obcego, stąd używany jest często przy rekonstrukcji. Najstarsze wzmianki w tym języku pojawiły się na początku XIII wieku.

Elfidzki – star. meddro /meʤro/ - śred. meddo /meʤo/ - now. meggio /meʤjɔ/

Jedyny znany język południowobaridajski, czyli język raski w okresie nowożytnym został poddany wpływom innych języków z rodziny wirtuazjatyckich, przez ten okres był zapisywany cyrylicą, dziś jednak stosuje się zapis w alfabecie łacińskim. Najstarsze natomiast wzmianki o tym i w tym języku pojawiają się w źródłach elijskich w VIII wieku.

Raski – star. miegur /mjɛʤur/ - śred. miejur /mjɛʒur/ - now. mieza /mjɛza/ (dial. spotyka się nadal /mjɛʒa/)

Podsumowując, moim celem jest jak najobszerniejsza rekonstrukcja języka prawirtuazjatyckiego, wiązać się to będzie na pewno z rekonstrukcją wszystkich języków z tej rodziny. Będzie to na pewno kilkadziesiąt języków używanych(teoretycznie oczywiście) dziś, ich formy przejściowe oraz języki martwe. Z opracowaniem tych języków będzie się również wiązać próba napisania historii dla każdego z ludów, które posługują się lub posługiwały tymi językami. Jest to więc projekt lingistyczno-historyczny. Zastrzegam sobie oczywiście, późniejszą zmianę niektórych zrekonstruowanych form oraz nazw grup językowych. Wiadomo, czasami pewne rzeczy wychodzą dopiero podczas późniejszych prac, a jest to obszerny projekt. Zachęcam do zadawania pytań, dyskusji oraz do krytyki, jeśli są jakieś błędy.
Serduszka
9 369,00 lt
Ten artykuł lubią: Joanna Izabela, Alfred Fabian von Tehen-Dżek, Natalia Helena von Lichtenstein-Hergemon, Laurencjusz Ma Hi at Atera, Defloriusz Dyman Wander, Joahim von Ribertrop von Sarm, Andrzej Fryderyk, Arsacjusz Arped, Łukasz Kwiatkowski, Albert Felimi-Liderski, Gustaw Fryderyk von Hippogriff, Julian Fer at Atera, Adam Jerzy Piastowski, Januszek von Hippogriff-Pałasz, ramael, Piotr III Łukasz, Leszek Roskohard.
Komentarze
Defloriusz Dyman Wander
O Panie, co to jest za wspaniała analiza!
Odpowiedz Permalink
Natalia Helena von Lichtenstein-Hergemon
Aż przypomniały mi się studia ;D hehe. Dobra praca!
Odpowiedz Permalink
Adam Jerzy Piastowski
Dogłębnie!
Odpowiedz Permalink
Januszek von Hippogriff-Pałasz
Wystrzałowe! ;-)
Odpowiedz Permalink
Adam Aleksander
Odpowiedz Permalink
ramael
Arcyciekawe! Czekam z niecierpliwością na następne wykłady.
Odpowiedz Permalink

Musisz się zalogować, by móc dodawać komentarze.