Państwowe akty prawne ⇒ Orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczące prawodawstwa, poz. 813

Grodzisk, dnia 23 listopada 2006 r.

Orzeczenie Sądu Najwyższego

w sprawie konstytucyjności art. 4 Regulaminu Izby Senatorskiej.

Sąd Najwyższy w osobie Prezesa Sądu Najwyższego Piotra diuka Krupińskiego po rozpoznaniu na rozprawie w dniach 14-22 listopada 2006 r. sprawy z wniosku Przemysława markiza Figiela

orzeka:

I. Przepis art. 4. Regulaminu Izby Senatorskiej jest zgodny z konstytucją.

II. Uchwała Izby Senatorskiej podjęta w regulaminowym terminie jest niezgodna z prawem, jeżeli czas trwania głosowania ustalono celem ograniczenia prawa arystokratów do zasiadania w Izbie Senatorskiej i ograniczenie to miało istotny wpływ na wynik głosowania.

III. Uchwała Izby Senatorskiej podjęta w skróconym terminie jest niezgodna z prawem, jeżeli skrócono czas głosowania celem ograniczenia prawa arystokratów do zasiadania w Izbie Senatorskiej i ograniczenie to miało istotny wpływ na wynik głosowania.

IV. Wyrok jest skuteczny z dniem ogłoszenia.

UZASADNIENIE

I.
Dnia 14 listopada 2006 r. Przemysław Figiel zwrócił się z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 4 Uchwały Izby Senatorskiej nr 1 z dnia 13 maja 2004 roku - Regulaminu Izby Senatorskiej. Wnioskodawca podniósł, iż przedmiotowy artykuł stanowi, że głosowanie nad uchwałą Izby może być skrócone w razie oddania przez ustaloną liczbę senatorów swoich głosów. W opinii wnioskodawcy przedmiotowy przepis nie może być stosowany, z uwagi na fakt, iż liczba senatorów nie jest stała i zmienia się w zależności od woli uprawnionych do zasiadania w Izbie. Wnioskodawca nadto podnosi, że nawet liczba osób, którym przysługuje prawo do zasiadania w Izbie Senatorskiej także nie jest sztywnie określona prawem, a przeciwnie wyznacza ją wola Księcia ograniczona jedynie wiążącą opinią Mandragorów. Wnioskodawca podnosi, że arystokrata ma prawo brać udział w pracach Izby od momentu wyrażenia takie woli i głosować także w głosowaniach już zarządzonych.

II.
Sąd Najwyższy w toku postępowania zwrócił się do Marszałka Izby Senatorskiej o zajęcie stanowiska w sprawie. Marszałek Izby Senatorskiej nie skorzystał z prawa do ustosunkowania się do przedmiotu sprawy w wyznaczonym terminie.

III.
Przepis art. 4. Regulaminu Izby Senatorskiej stanowi, iż Marszałek Izby Senatorskiej może skrócić głosowanie, jeżeli przed upływem terminu przewidzianego na głosowanie swoje głosy oddała wymagana dla przyjęcia lub odrzucenia projektu uchwały większość senatorów i nie jest możliwe, aby po oddaniu głosów przez pozostałych senatorów rozstrzygnięcie Izby Senatorskiej uległo zmianie.

Sąd Najwyższy dokonał analizy wskazanego powyżej przepisu w związku z całokształtem unormowań konstytucyjnych. W szczególności przedmiot analizy stanowiły przepisy art. 13 ust. 5, art. 15 ust 3 i 4 oraz art. 17 ust. 2 Konstytucji Księstwa Sarmacji.

IV.
Przepis art. 13 ust. 5 stanowi, iż prawo do zasiadania w Izbie Senatorskiej przysługuje Książętom-Seniorom, diukom, markizom i hrabiom.

Przepis powyższy, w opozycji do przepisu art. 13 ust. 1 pkt 1 („Sejm składa się z Księcia”) oraz przepisu art. 13 ust. 4 („Izba Poselska składa się z siedmiu posłów”) kreuje Izbę Senatorską jako część parlamentu o nieokreślonym ustawowo składzie. Skutkuje to odmienną w stosunku do Izby Poselskiej regulacją określającą:
1) sposób podejmowanie uchwał,
2) wymagane quorum.

Przepis powyższy przesądza także o charakterze Izby Senatorskiej jako ciała permanentnego i to nie tylko w znaczeniu nowożytnego parlamentu „zawsze gotowego” lecz w szerszym znaczeniu izby niekadencyjnej.

V.
Wyraźne przeciwstawienie Izbie Senatorskiej Izby Poselskiej przez ustawodawce zdaniem Sądu Najwyższego skutkuje odmiennymi normami ustrojowymi, co prawda nie wyrażonymi wprost, ale logicznie wynikającymi z całokształtu wskazanej powyżej regulacji, w zakresie obowiązywania zasady dyskontunuacji. Bezspornym jest fakt ustrojowej odmienności Izby Poselskiej od Izby Senatorskiej. Izba Poselska: demokratyczna, kadencyjna o ustawowo określonej liczbie posłów znajduje się w wyraźnej opozycji (w zakresie konstrukcji prawnej) do Izby Senatorskiej: arystokratycznej, permanentnej i o nieokreślonej ustawowo liczbie senatorów.

Ustrojodawca kreuje proces ustawodawczy w ten sposób, iż przy odrzuceniu ustawy przez Izbę Senatorską lub zgłoszeniu przez nią poprawek, Izba Poselska zobligowana jest do dwukrotnego wyrażenia stanowiska w przedmiocie tego samego projektu. Przy założeniu wynikającej z brzmienia przepisu art. 15 ust. 4 samodzielności regulaminowej Izby Poselskiej dodać należy, iż procedowanie tej Izby może zakładać więcej niż jedno czytanie tego samego projektu uchwały, a co za tym idzie możliwość zakończenia kadencji Izby, wtedy gdy procedowanie nad uchwałą znajduje się na etapie wcześniejszym niż ostatnie czytanie.

Przepis art. 13 ust. 4 stanowi, iż Izba Poselska wybierana jest na okres trzech miesięcy.

Czasowe ograniczenie mandatu oraz niejednolity proces podejmowania decyzji przez Izbę Poselską zdaniem Sądu Najwyższego sprawia, iż możliwe jest utrwalenie się w drodze zwyczaju oraz regulaminu, zasady dyskontynuacji prac Izby Poselskiej w odniesieniu do całego okresu trwania kadencji a także w przypadku zmiany składu izby (wygaśnięcie mandatu w trakcie kadencji, wybory przedterminowe) w odniesieniu do zarządzonych głosowań.

Konstytucja Izby Senatorskiej, odmienna do konstrukcji Izby Poselskiej jednoznacznie przesądza o permanentnym i kontynuacyjnym charakterze Izby Senatorskiej.

VI.
Przepis art. 17 ust 2 stanowi, iż Izba Senatorska przyjmuje uchwały zwykłą większością głosów przy udziale co najmniej jednej trzeciej senatorów, o ile Konstytucja nie przewiduje innej większości. W razie równości głosów rozstrzyga głos Marszałka Izby Senatorskiej.

Przepis powyższy w związku ze zbadanym (w pkt V uzasadnienia) charakterem Izby Senatorskiej rodzi pytanie o zakres znaczeniowy pojęcia „większość senatorów”.

Sąd Najwyższy ustalił, iż przez „większość senatorów” należy rozumieć większość z liczby członków Izby, którym przysługiwał mandat kiedykolwiek podczas biegu terminu głosowania. Fakt objęcia mandatu w trakcie głosowania nie wpływa negatywnie na prawo senatora do udziału w głosowaniu już zarządzonym. Podobnie, głos oddany przez uprawnionego senatora, który traci mandat później, lecz w terminie głosowania pozostaje ważny i wywiera wpływ na liczbę senatorów oraz wymaganą większość.

W związku z powyższym także konstytucyjne quorum, zdaniem Sądu Najwyższego, oznacza obecność trzeciej części senatorów, którym przysługiwał mandat kiedykolwiek podczas biegu terminu głosowania.

VII.
Analiza sposobu podejmowania decyzji przez Izbę Senatorską nadaje pytaniom wnioskodawcy walor istotności. Słusznym jest pogląd wnioskodawcy, że liczba senatorów nie jest stała i zmienia się w zależności od woli uprawnionych do zasiadania w Izbie a także, iż nawet liczba osób, którym przysługuje prawo do zasiadania w Izbie Senatorskiej również nie jest sztywnie określona prawem z uwagi na uprawnienie Księcia w zakresie ustalania składu arystokracji.

Wnioskodawca podnosi, że w związku z powyższym przepis art. 4 Regulaminu Izby Senatorskiej nie może być stosowany.

Sąd zauważa co następuje.

1) Przepis art. 15 ust. 4. stanowi, że Izba Senatorska uchwala swój regulamin.

Ustrojodawca kreuje zatem Izbę Senatorską jako organ niezależny w zakresie regulaminowego ustalenia sposobu procedowania od pozostałych części Sejmu - to jest od Księcia oraz Izby Poselskiej. Ogranicza to prawo ustawodawcy do ingerowania w sposób obradowania Izby, ponieważ ustalenie trybu prac jest wyłącznym uprawnieniem Izby realizowanym w drodze regulaminu. Przedmiotowa uchwała Izby Senatorskiej znajduje się w odrębnej kategorii aktów normatywnych niż wskazane w art. 2 Konstytucji (Konstytucja, ratyfikowane umowy międzynarodowe, ustawy i dekrety z mocą ustawy, dekrety i rozporządzenia, prawo samorządowe). Regulamin Izby Senatorskiej nie może ingerować w zakres regulacji właściwy aktom wskazanym w art. 2 Konstytucji. Zachodzi również relacja odwrotna: pozakonstytucyjne akty normatywne wymienione w art. 2 nie mogą ograniczać Izby Senatorskiej w prawie do ustalenia trybu jej prac.

Jedynym czynnikiem wyłączającym pełną swobodę Izby Senatorskiej w zakresie ustalenia sposobu procedowania jest wola ustrojodawcy. Rolą Sądu Najwyższego ogranicza się zatem do zbadania konstytucyjności przepisów regulaminu Izby.

2) Przepis art. 15 ust. 3 stanowi, że pracami Izby Senatorskiej kieruje Marszałek Izby Senatorskiej powoływany i odwoływany przez Księcia oraz powoływany i odwoływany przez Marszałka Izby Senatorskiej Wicemarszałek Izby Senatorskiej. Jeżeli Marszałek Izby Senatorskiej nie może przejściowo sprawować funkcji, Wicemarszałek Izby Senatorskiej tymczasowo przejmuje obowiązki Marszałka Izby Senatorskiej.

Organem kierującym pracami Izby Senatorskiej jest jej Marszałek. Z brzmienia przepisu art. 15 ust. 4 wynika, iż marszałek Izby nie dysponuje swobodnym prawem kreowania procedury Izby lecz jest ograniczony po pierwsze przepisami Konstytucji a po drugie regulamin.

(Poza przedmiotem rozpoznania Sądu Najwyższego znalazła się kategoria samoistnych decyzji Marszałka niesprzecznych z regulaminem ale jednocześnie takich, dla których brak w regulaminie wyraźnego upoważnienia. Problematyka powyższa rodzi pytanie dotyczące zakres obowiązywania zasady państwa prawa w świecie wirtualnym i nie ma bezpośredniego związku ze zbadaniem konstytucyjności art. 4 regulaminu Izby Senatorskiej)

Z przepisu art. 15. ust. 3. wynika nadto, iż Izba Senatorska w kreowaniu swojego ustroju jest konstytucyjnie ograniczona w ten sposób, iż organami kierującymi pracy izby mogą być jedynie Marszałek i podczas jego przejściowej niemożności sprawowania funkcji wicemarszałek.

VIII.
Izba Senatorska w art. 3 regulaminu stanowi, iż głosowanie zarządza się na okres od 3 do 7 dni. Przepis ten tworzy normę abstrakcyjną odnoszącą się do ogółu głosowań. Konkretyzacji powyższej normy dokonuje Marszałek Izby Senatorskiej określając czas trwania głosowania.

Uwagi poczynione w ust. VII niniejszego uzasadnienia prowadzą do wniosku, iż o ile nie zostaje naruszony żaden z przepisów konstytucji to: 1) Izba Senatorska ma wyłączne prawo do kreowania długości czasu abstrakcyjnego głosowania. 2) Marszałek Izby Senatorskiej ma wyłączne prawo do kreowania długości czasu konkretnego głosowania.

Można przyjąć, że wnioskodawca stoi na stanowisku, iż Izba Senatorska w zakresie swoich kompetencji do uchwalania regulaminu narusza przepis art. 13 ust. 5 Konstytucji (prawo do zasiadania w Izbie Senatorskiej).

Sąd Najwyższy nie podziela powyższego poglądu.

Bezspornym jest fakt, iż wola Izby Senatorskiej wyrażona w przepisie o charakterze abstrakcyjnym do określenia czasu trwania głosowań a wola zezwalająca na skracanie zarządzanych głosowań trwa chociażby całkowicie zmienił się skład Izby. Nie wymaga to szerszego uzasadnienia ponieważ powyższy pogląd nie wynika ze szczególnego charakteru izby lecz przeciwnie ma zastosowanie także w przypadku zmieniającej całkowicie swój skład Izby Poselskiej. Zakończenie kadencji Izby Poselskiej nie skutkuje nieważnością jej dotychczasowego regulaminu.

Z przeprowadzonej analizy całokształtu unormowań konstytucyjnych odnoszących się do Izby Senatorskiej jednakże wynika, że również wola Marszałka Izby Senatorskiej w zakresie terminu głosowania trwa chociażby skład Izby oraz osoba marszałka uległy zmianie. Wynika to z permanentnego i kontynuacyjnego charakteru prac Izby. Połączony abstrakcyjno-konkretny wyraz woli Izby i Marszałka odnośnie terminu głosowania Izby Senatorskiej ma moc obowiązującą chociażby w czasie głosowania zmienił się skład Izby.

Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do absurdalnego wniosku, iż każde określenie czasu trwania głosowania w Izbie Senatorskiej, ponieważ ogranicza prawo arystokracji do zasiadania w tej Izbie, jest niezgodne z konstytucją. Sąd stoi na stanowisku, że prawo do zasiadania w Izbie Senatorskiej nie jest absolutne, lecz ograniczone przez ramy czasowe poszczególnych głosowań a tym samym, używając analogii do Izby Poselskiej, mandat senatora nabiera mocy z chwilą stwierdzenia objęcia godności parlamentarzysty. Jeżeli senator objął godność po zakończeniu głosowania to nie wpływa to z żadnym zakresie na ważność tego i poprzednich głosowań.

Sąd Najwyższy nie dostrzega w tym zakresie różnicy pomiędzy ustaleniem czasu głosowania a instytucją skrócenia czasu głosowania. Marszałek Izby Poselskiej może skrócić głosowanie, jeżeli przed upływem terminu przewidzianego na głosowanie swoje głosy oddała wymagana dla przyjęcia lub odrzucenia projektu uchwały większość senatorów. Przez większość senatorów należy rozumieć wymaganą większość z liczby senatorów którzy kiedykolwiek od momentu głosowania do czasu podjęcia decyzji o skróceniu głosowania sprawowali godność senatorską. Regulamin stanowi również, że wymagana jest przesłanka niemożności zmiany rozstrzygnięcia po oddaniu głosów przez pozostałych senatorów. Przez pojęcie „pozostali senatorzy” należy rozumieć pozostałych arystokratów, którzy w chwili podjęcia decyzji o skróceniu głosowania sprawują godność senatorską.

Sąd Najwyższy nie dokonuje oceny merytorycznej słuszność zaskarżonego artykułu. Sąd stwierdza jedynie, iż wyłącznie właściwą do określania czasu trwania głosowania a zatem także do doprecyzowania konstytucyjnego pojęcia większości oraz quorum jest Izba Senatorska.

Prawo Izby Senatorskiej do kreowania długości czasu abstrakcyjnego głosowania jest ograniczone jedynie normami konstytucyjnymi. Hipotetyczna możliwość uniemożliwienia głosowania przez arystokratów z powodu skrócenia głosowania nie uzasadnia tezy o niekonstytucyjności art. 4. Podobnie niekonstytucyjnym nie jest określenie ram czasowych głosowania w izbie senatorskiej w drodze regulaminu, bo choć istotnie ogranicza prawo arystokratów do głosowania to jednak ograniczenie to nie godzi w istotę prawa a co więcej wynika z konstytucyjnego ustroju Izby Senatorskiej.

IX.
Sąd Najwyższy zauważa, iż tylko takie określenie czasu głosowania w regulaminie Izby, które ograniczałoby istotę prawa do zasiadania w Izbie Senatorskiej (na przykład ustalenie bardzo krótkiego terminu głosowania, w ten sposób iż w praktyce głosowaliby jedynie senatorowie poinformowani przez Marszałka drogą inną niż poczta elektroniczna) lub ograniczałoby prawo Izby Senatorskiej do procedowania (na przykład ustalenie bardzo długiego terminu głosowania, co paraliżowałoby Izbę) stanowiłoby przesłankę do uznania przepisów regulaminu za niekonstytucyjne.

Sąd Najwyższy, ustalił iż obecny regulamin nie jest we wskazanym powyżej zakresie niekonstytucyjny. Najkrótszy (3 dni) oraz najdłuższy (7 dni) termin głosowania nie ogranicza istoty prawa senatorów do zasiadania w Izbie oraz nie ogranicza prawa Izby Senatorskiej do procedowania.

X.
Sąd Najwyższy zauważa, że obecnym stanie prawnym istnieje możliwość wyznaczenia terminu głosowania lub skrócenie terminu głosowań świadomie przez Marszałka Izby Senatorskiej jedynie w celu ograniczenia prawa arystokratów do zasiadania z Izbie.

Sąd Najwyższy orzekł, iż uchwała Izby Senatorskiej podjęta w regulaminowym terminie jest niezgodna z prawem, jeżeli czas trwania głosowania ustalono celem ograniczenia prawa arystokratów do zasiadania w Izbie Senatorskiej i ograniczenie to miało istotny wpływ na wynik głosowania Nadto Sąd Najwyższy orzekł, że uchwała Izby Senatorskiej podjęta w skróconym terminie jest niezgodna z prawem, jeżeli skrócono czas głosowania celem ograniczenia prawa arystokratów do zasiadania w Izbie Senatorskiej i ograniczenie to miało istotny wpływ na wynik głosowania.

Niezgodność uchwały Izby Senatorskiej z prawem wymaga łącznego spełnienia następujących przesłanek:

1) czas trwania głosowania lub skrócony termin głosowania ogranicza prawo arystokratów do zasiadania w Izbie Senatorskiej,
2) czas głosowania ustalono lub skrócono w celu ograniczenia prawa arystokratów do zasiadania w Izbie Senatorskiej,
3) nie istniały inne istotne przesłanki ustalenia lub skrócenia terminu głosowania,
4) ograniczenie prawa do zasiadania w Izbie Senatorskiej miało rzeczywisty wpływ na wynik głosowania.

XI.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji.

(—) Piotr diuk Krupiński.